گرفته « 1 » . . . » در اينجا فعل « بودند » بعد از مأيوس بدون جهت حذف شده است . نمونهء ديگر اين جمله است كه در آن فعل « كرده يا كرد » بعد از « مراجعت » بدون علت حذف شده است : « . . . از مدار حوالى هرات مراجعت و از راه بلخ روانهء بخارا شده « 2 » . . . » . رسم الخط زبدة التواريخ در برخى موارد تفاوتهايى با قواعد خط در عصر حاضر دارد كه چند نمونهء آن چنين است : هراة به جاى هرات ، جهة به جاى جهت ، خيمها به جاى خيمه‌ها ، خانها به جاى خانه‌ها ، به مرتبه به جاى به مرتبه‌اى ، اغوى به جاى اغوا ، آذربايجان به جاى آذربايجان . همچنين « و » بين اعداد تركيبى در متن زبدة التواريخ حذف شده است . مثلا به جاى بيست و پنج مىنويسد : بيست پنج . اين گونه موارد در متن اين نوشته تصحيح شده است . تمام ارقام پايان هر بخش در متن نسخه‌هاى موجود به خط سياق نوشته و فقط در نسخهء دگرگون شدهء ملك اين ارقام به خط معمولى درج شده است « 3 » . محمد محسن فصل بندى كتاب خود را بر اساس تنظيم صورت حسابهاى مالى يا به قول او « بر ضابطهء دفترى و سياق » مرتب كرده كه چگونگى آن را در پايان ديباچه به تفصيل شرح داده است : به موجب اين نظم كتاب داراى سه بخش اصلى با عنوانهاى مفرده من ذالك و الباقى است « 4 » : مفرده [ حرف اول : انبيا و اوصيا و پيغمبران از آدم تا خاتم ( ص ) . [ حرف دوم : پيامبر اسلام ( ص ) ائمهء طاهرين ( ع ) ، خلفاى راشدين . - من ذالك : پادشاهان ، سلاطين عجم و ترك ، خلفاى بنى اميه و بنى عباس از كيومرث الى يومنا هذا ( عصر نويسنده ) . - الباقى : سلاطين روم و فرنگ و باقى صاحب خروجان و كفار و اهل بدعت و ضلال . محمد محسن در پايان هر سلسله و در بخش صفويه ، پايان قسمت مربوط به هر شاه « ايام عمر و اولاد و آثار و اختراعات ايشان كه در صفحهء روزگار مانده است » را با عنوان حشو و مدت دولت و سلطنت آنها را زير عنوان بارز ثبت كرده است « 5 » . بهروز گودرزى

--> ( 1 ) - ص 175 همين كتاب . ( 2 ) - ص 65 همين كتاب . ( 3 ) - نمونهء خط نسخه‌هاى موجود در ايران در پايان آورده شده است . ( 4 ) - اين اصطلاحات ويژهء امور مالى عصر نويسنده است . ر . ك آخر مقدمهء همين كتاب . ( 5 ) - براى معانى حشو و بارز ر . ك همان صفحه .